จิตตะวิเวกัน เริ่มต้นจากบ้านไม้หลังเล็กในป่าใกล้ชายทะเลประจวบคีรีขันธ์ ในปี ๒๕๔๕ พระอาจารย์สุเมโธ ผู้เพิ่งกลับจากการธุดงค์ในพื้นที่ภาคเหนือ มีความตั้งใจสร้างพื้นที่สงบเล็กๆ สำหรับผู้สนใจปฏิบัติธรรมในแนวการสังเกตจิตตามจริง
คำว่า “จิตตะวิเวกัน” มาจากคำสองคำ — จิตต หมายถึงใจ และ วิเวก หมายถึงความสงัด ความสงบจากการรบกวน — เป็นชื่อที่สะท้อนแนวทางของสำนัก คือการดูใจของตัวเองในความเงียบ โดยไม่ต้องเดินทางออกไปไกล
“ดับตัวตน ค้นธรรม” — ดับ ไม่ได้แปลว่าทำลาย แปลว่ารู้ว่ามันเป็นเพียงสิ่งที่เกิดขึ้นและจางหาย — เมื่อรู้ตามจริง อัตตาก็คลายไปเอง— พระอาจารย์สุเมโธ · บทเทศน์เปิดสำนัก ๒๕๔๕
แนวทางการปฏิบัติ
สำนักจิตตะวิเวกันสอนการภาวนาในแนวการสังเกตจิต (vipassanā) โดยเน้นการดูสภาวธรรมตามจริง ไม่กดข่มอารมณ์ ไม่ตั้งเป้าให้บรรลุ — เป็นแนวที่เหมาะกับทั้งผู้ปฏิบัติใหม่ และผู้ที่ผ่านการปฏิบัติในสายอื่นมาแล้ว
คอร์สหลักของสำนักคือคอร์ส 7 วัน และคอร์ส 10 วัน ซึ่งจัดต่อเนื่องตลอดทั้งปี พร้อมด้วยคอร์สมือใหม่ 3 วัน และกิจกรรมประจำวันสำหรับบุคคลทั่วไป